• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

УРТ ХАРЫН ХАДНЫ ЗУРАГ

Баян-Өлгий аймгийн Баяннуур сумын төвөөс баруун урагш 28км-т Урт хар хэмээх хадтай хар уулын зүүн урд үзүүрийн дэл хаданд эртний сийлсэн зураг их бий. Малын хашаа саравч барих зэргээр хэд хэдэн удаа эндээс чулуу авснаас дурсгалыг нэлээд сэвтүүлжээ. Эхэлж ажиглахад дөрвөн амьтны дүрс байна. Хамгийн доод талд нь янгир бололтой нэг амьтан, түүний дээр ар араасаа цуварсан хоёр амьтны дүрс байгаагийн баруун гар талынх нь таван салаа нэлээд өргөн саргар эвэртэй байгаа нь хандгайтай төстэй ажээ. Энэ амьтан сэрвээн дээрээ жижиг бундуутай, богино сүүл нь дээш сөхөгдөж, баруун тийш харж байгаагаар дүрсэлжээ. Түүний зүүн гар талд араас нь яваа нэгэн амьтны дүрс байгаа нь шулуувтар тууш эвэртэй, дугуйрсан урт сүүлтэй чухам ямар амьтан болох нь сайн танигдахгүй. Эдгээрийн дээр бас шулуун урт эвэр юм уу чих бүхий, сүүлгүй үл танигдах амьтан сийлжээ.

Дэл хадны дээшээ харсан хавтгай хаданд нэлээд олон амьтны дүрс бийн хамгийн зүүн гар талд дөрвөн янгирыг ар араас нь цувруулж баруун гар тийш чиглүүлэн сийлсэн байх ба эдгээрийн дээр чоно бололтой нэг араатан амьтны дүрс, доор нь нэг үзүүр нь гогцоорсон тахир зураас сийлсэн байна. Энэхүү хадан дээрх бүх амьтдыг толгойгоор нь баруун тийш хандуулан зуржээ. Дээр өгүүлсэн янгируудын дүрсээс баруун тийш арай доохнуур мөн араасаа цуварсан хоёр янгир, тэр хоёрын дээр харайн дүүлж байгаа юм шиг ишигны зураг байна. Эдгээрийн баруун гар талд учир үл ойлгогдох бас нэг амьтны дүрс байна. Түүний баруун талд арай дээрх нүүр зургаан амьтан, нэг жижиг зураас байх бөгөөд энд дөрвөн янгирын зураг тодорхой танигдаж байна. Энэ зурагны баруун талд тусдаа чоно бололтой нэг амьтан, уг хадны хамгийн баруун гар талд толгойгоор дээш чиглэсэн нэг янгир, учир үл ойлгогдох нэг дүрсийн хамт байна. Эдгээр хадны зураг нь он цагийн хувьд Х.Т.Ө l-X.T I зууны үед хамаарна.