• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ШОВГОР ХАДНЫ ЗУРАГ

Увс аймгийн Сагил сумын төвөөс 18 км орчим зайтай Баруун, Зүүн, Дунд Турга гэж хад цохиотой гурван намхавтар уул оршино. Баруун Тургын урд талын жижиг толгойг Шовгор хад гэнэ. Баруун Тургын урд талын жижиг толгойг Шовгор хад гэнэ. Эндэх бараан өнгийн хаднаа эрт дээр үеийнхний урласан хүн, амьтан тамга тэмдгийн дүрс зураг цөөнгүй бий. Хаданд хонхойлон цохисон тэдгээр дүрсийн дотор баргил том эвэртэй, тайван зогсож буй ганц янгирыг зүүн тийш, зургаан янгир, нэг бугыг бүгдийг баруун тийш харуулан зурсны дотор хамгийн доод талд буй янгирын гөхөл, чих, сүүл, эврийн нугачаа зэргийг зориуд цохон бусдаас илүү уртай харуулжээ. Зүүн дээд талд нь том янгирын араас жижиг ишиг нь дагаад гүйж яваа байдлыг илэрхийлсэн байна. Янгируудын дунд дээшээ эгц босоо олон салаа эвэртэй бугыг ихэд тайвуухан байдлаар дүрсэлжээ.

Янгирын сүргүүд, буга, сүүлээ унжуулсан чоно зэргийг зургалсан хадны зүүн хэсэгт нэг янгирын араас морьтой хөөж яваа хүнийг дүрслэхдээ хөлийг нь морины гэдэснээс доош унжуулсныг үзэхэд уг хүн зайдан морьтой яваа бололтой.

Нэгэн хаднаа янгир буга, чоно зэрэг 20 гаруй амьтдыг дүрсэлсний дотроос зүүн доод хэсгийн ноцолдож цоройсон хоёр янгирын зураг сонирхолтой. Гурван чоныг урт сүүлтэй тоймложээ. Баруун доод талд нь жижиг соотон чихтэй, урт хөлтэй, охор бус нарийн сүүлтэй амьтан байгаа нь ерөнхий төрхөөрөө ирвэс шилүүсийг санагдуулна.

Энэ хадны дээд хэсэгт хоёр янгир, доор нь олон салаа эвэртэй бугын өөдөөс алцайж зогсоод нум сумаар харваж буй эр хүн, баруун доод хэсэгт нь нэг жижиг амьтан байна. Мөн хадны зүүн хэсэгт янгир, өөр нэг амьтны төрх, баруунтай нь янгирын араас хөөн хонгодож буй чоно байх аж. Дээд хэсэгт нь таван товгор, тэдгээрээс салбарласан хоёр үзүүр, доор нь есөн товгор, түүнээс салбарласан зургаан үзүүр бүхий аливаа хадны зурагт ховор тохиолддог дүрс байна. Энэ бүх зураг дүрслэлийн сэдэвт Монгол орны хад чулуун дээр хадгалагдан үлдсэн хадны зургуудад нийтлэг байдаг янгир, чоно мэтийн зургууд зонхилж байгаа нь харагдах бөгөөд он цагийн хувьд эдгээр нь хүрэл зэвсгийн үед буюу Х.Т.Ө III-I мянган жилд холбогдох юм.